ქართული ხელნაკეთი ნამუშევრები სულ უფრო აქტიურად იკავებს ადგილს საერთაშორისო სივრცეში. ამ პროცესის ერთ-ერთი თვალსაჩინო მაგალითია ბოლნისელი ხელოვანი ნაზი ლონდარიძე და მისი ბრენდი „NATIFI“, რომელმაც ლონდონში გამართულ საერთაშორისო კონკურს „Golden Time Talent“-ზე პირველი ადგილი მოიპოვა.
მისი ნამუშევრები, რომლებიც 3D ქარგვის ტექნიკაზეა დაფუძნებული, სცილდება ტრადიციული დეკორატიული ხელოვნების ჩარჩოებს და ე.წ. „ტარებადი ხელოვნების“ იმ მიმართულებაში ერთიანდება, რომელიც თანამედროვე კულტურულ დისკურსში მზარდ ინტერესს იწვევს.
ინტერვიუში ნაზი საუბრობს საკუთარი პრაქტიკის სპეციფიკაზე, შემოქმედებითი პროცესის თავისებურებებზე და იმ დეტალებზე, რომლებმაც მისი ნამუშევრები საერთაშორისო აღიარებამდე მიიყვანა.
-მოგესალმებით, ნაზი! პირველ რიგში, გილოცავთ დიდ გამარჯვებას! მოდი, ამ სიახლით დავიწყოთ ინტერვიუ – რას ნიშნავს თქვენთვის ლონდონში „Golden Time Talent“-ის კონკურსში პირველი ადგილის მიღება?
-პირველ რიგში, მინდა უდიდესი მადლობა გადავუხადო გაზეთ „ბოლნისს“ ჩემი შემოქმედებით დაინტერესებისთვის. ძალიან მნიშვნელოვანია მშობლიური კუთხის მხარდაჭერა.
ეს გამარჯვება ჩემთვის დიდი აღიარება და იმის დასტურია, რომ ბოლნისში, ჩემს პატარა სამუშაო სივრცეში, შექმნილი ნამუშევრები მსოფლიო სტანდარტებს პასუხობს. შედეგების გამოცხადებისას ემოციების მოზღვავება მქონდა – 93.3 ქულა იმაზე მეტი იყო, ვიდრე ველოდი. ეს წარმატება მაძლევს ძალას, კიდევ უფრო მეტი შემართებით გავაგრძელო გზა.
-რამდენად მოულოდნელი იყო ეს წარმატება და რა ემოციები გქონდათ შედეგების გამოცხადებისას?
-სიმართლე გითხრათ, მოლოდინი ყოველთვის გაქვს, როცა საქმეში მთელ ენერგიას დებ, თუმცა რეალური შედეგი მაინც შოკისმომგვრელი აღმოჩნდა. როდესაც შედეგების ცხრილში 93.3 ქულა და პირველი ადგილი დავინახე, პირველი ემოცია დიდი სიხარული და, ამავდროულად, პასუხისმგებლობის გრძნობა იყო. იმ წამს ვიგრძენი, რომ ის უძილო ღამეები და თითოეულ დეტალზე დახარჯული საათები, დაფასდა. ეს არ იყო მხოლოდ ჩემი პირადი წარმატება — ვიგრძენი, რომ საქართველოს პატარა ქალაქიდან გაგზავნილმა პატარა ნამუშევარმა, მსოფლიო დონის ჟიურის გული მოიგო. ეს იყო სიამაყის, გაოცებისა და უდიდესი მადლიერების ნაზავი, რამაც კიდევ უფრო დამარწმუნა, რომ NATIFI-ს გზა მხოლოდ ახლა იწყება.“
-თქვენი აზრით, რა ფაქტორმა განაპირობა ჟიურისაგან ასეთი მაღალი შეფასება?
-ვფიქრობ, ჟიურიმ დააფასა ტექნიკის სირთულე და საავტორო ხედვა. 3D ქარგვა სკულპტურულ სიზუსტეს მოითხოვს, რაც ჩემს ნამუშევრებს მოცულობითს და ცოცხალს ხდის. მათ დაინახეს, რომ NATIFI-ს ბროშები, არა უბრალო აქსესუარები, არამედ „ტარებადი ხელოვნების“ (wearable art) ნიმუშებია, სადაც თითოეული ნაკერი ხელით, განსაკუთრებული დეტალიზაციით არის შესრულებული.
-როგორ ფიქრობთ, რა როლს თამაშობს მსგავსი გამარჯვებები ქართული ხელნაკეთი ხელოვნების პოპულარიზაციაში მსოფლიო დონეზე?
-მსგავსი გამარჯვებები საუკეთესო გზაა იმის საჩვენებლად, რომ ქართული ხელნაკეთი ხელოვნება კონკურენტუნარიანია მსოფლიო დონეზე. როდესაც საერთაშორისო ჟიური ბოლნისში შექმნილ ნამუშევარს უმაღლეს შეფასებას აძლევს, ეს ამსხვრევს სტერეოტიპს, რომ ხელსაქმე მხოლოდ ჰობია. ეს არის დასტური იმისა, რომ ჩვენ გვაქვს უნიკალური სათქმელი, რომელიც საინტერესოა გლობალური აუდიტორიისთვის. ასეთი წარმატებები გზას უხსნის სხვა ქართველ ხელოვანებსაც და ზრდის ინტერესს ჩვენი კულტურული მემკვიდრეობის თანამედროვე ინტერპრეტაციების მიმართ.
-როგორ დაიწყო თქვენი ბრენდის, NATIFI-ს ისტორია?
-„NATIFI“ არ არის მხოლოდ ბრენდი, ეს არის ჩემი მეორე სუნთქვა, რომელიც ბოლნისის მყუდრო საღამოებში დაიბადა. ყველაფერი დაიწყო ერთი სურვილით: გამეცოცხლებინა ძაფი და ნემსი ისე, რომ მათში ადამიანური სითბო ჩამექსოვა. მინდოდა შემექმნა რაღაც ისეთი, რაც ხელოვნებას მუზეუმის კედლებიდან, ჩვეულებრივი ადამიანების ყოველდღიურობაში გადმოიტანდა. სახელიც — NATIFI — სწორედ ამ ნატიფ, თითქმის უხილავ ზღვარს გამოხატავს ხელოვნებასა და რეალობას შორის. ყოველი პირველი ნაკერი ჩემთვის პატარა ლოცვასავით იყო, მცდელობა იმისა, რომ უბრალო ნაჭერი ემოციად მექცია. ეს გზა სავსე იყო ძიებებით, ფერების შერჩევითა და იმის რწმენით, რომ ბოლნისში შექმნილი პატარა ბროში, ოდესმე მსოფლიოს დიდ სცენაზე იტყოდა თავის სათქმელს. დღეს, როცა ლონდონის აღიარება გვიჭირავს ხელში, ვხვდები, რომ ეს ყველაფერი სწორედ იმ დიდი სიყვარულით დაიწყო, რომელსაც თითოეულ ნამუშევარში ვდებდი.
–რატომ აირჩიეთ სწორედ ეს მიმართულება – ხელნაკეთი ბროშები?
-ბროში ჩემთვის უფრო მეტია, ვიდრე უბრალო სამკაული – ის არის ყველაზე ახლოს ადამიანის გულთან. ამ მიმართულების არჩევა თავისთავად მოხდა, თითქოს შინაგანმა ხმამ მიკარნახა. ბროში საოცარი ძალის მქონე აქსესუარია: ის ერთდროულად სიმბოლურიცაა და ძალიან პერსონალურიც. მას შეუძლია სრულიად უბრალო სამოსი გარდაქმნას და მასში ადამიანის ხასიათი, მისი განწყობა და ისტორია ჩააქსოვოს. როცა ბროშს ვქმნი, ვფიქრობ იმ ქალზე, რომელიც მას ატარებს – მასზე, ვისთვისაც ეს ნივთი თილისმად იქცევა. მინდოდა შემექმნა ხელოვნება, რომელიც არ იქნებოდა დაშორებული ადამიანს, არ იქნებოდა მხოლოდ ჩარჩოში ჩასმული ნახატი. ბროში კი სწორედ ის პატარა ტილოა, რომელიც მთელი დღის განმავლობაში შენთან ერთადაა, შენს ემოციებს იზიარებს და შენს სითბოს ატარებს. ეს არის ჩემი მცდელობა, რომ ყოველი დღე ცოტათი უფრო ლამაზი და ხელოვნებით სავსე გავხადო.
– რას ნიშნავს თქვენთვის „wearable art“ (ტარებადი ხელოვნება)?
– ჩემთვის Wearable Art არის კედლიდან ჩამოხსნილი ნახატი, რომელიც ადამიანის გულთან ერთად იწყებს ფეთქვას. ეს ნიშნავს, რომ ხელოვნება არ არის შორეული და ხელშეუხებელი – ის შენი ყოველდღიურობის, შენი ემოციისა და შენი სხეულის ნაწილია. როცა NATIFI-ს ატარებ, შენ არ უბრალოდ იმოსები, არამედ სამყაროს შენს შინაგან, ფერად ისტორიას უყვები.
-როგორ აღწერდით საკუთარ სტილს, რა გამოარჩევს თქვენს ნამუშევრებს სხვებისგან?
-ჩემი სტილი ნატიფი რეალიზმისა და ემოციური ფერების სინთეზია. NATIFI-ს ნამუშევრებს სხვა ბრენდებისგან გამოარჩევს ის, თითქმის იუველირული დეტალიზაცია, რომელიც 3D ქარგვის ტექნიკით მიიღწევა — ნივთები ცოცხალია, მოცულობითი და თითქოს სუნთქავს. მე არ ვქმნი უბრალო აქსესუარებს; თითოეული ბროში ჩემი ხელით მოთხრობილი პატარა ამბავია, სადაც ყოველი ნაკერი გულწრფელი ემოციით არის გაჯერებული. ეს არის ხელოვნება, რომელიც შენს ინდივიდუალობას ეხმიანება.
—თქვენს ერთ-ერთ ნამუშევარში ვხედავთ ვან გოგისეულ ვარსკვლავებიან ცას და ძალიან დელიკატურ დეტალებს, როგორ იბადება ასეთი იდეა და რამდენად რთულია მისი შესრულება?
-იდეა ხშირად დიდ ხელოვნებასთან შეხებისას იბადება. ვან გოგის „ვარსკვლავებიანი ცა“ ჩემთვის დაუშრეტელი შთაგონებაა — მინდოდა ეს გენიალური ტილო ნემსითა და ძაფით „გადამეწერა“. მისი შესრულება უდიდესი გამოწვევა იყო: ფუნჯის მონასმების ეფექტი ძაფებისა და მძივების ფერების გარდამავალი ტონებით უნდა დამეჭირა. ეს არის ნამდვილი მედიტაცია, სადაც ყოველი პატარა ნაკერი ერთ დიდ, მოცულობით ისტორიას ქმნის. სირთულე სწორედ იმ დელიკატურობაშია, რომელიც ნამუშევარს აცოცხლებს და მასში მხატვრის სულს აბრუნებს.
-ფერების შერჩევისას უფრო ემოციებს ეყრდნობით, თუ წინასწარ დაგეგმილ კონცეფციას?
-ფერები ჩემთვის ემოციების ენაა. მიუხედავად იმისა, რომ ყოველ ნამუშევარს აქვს თავისი კონცეფცია, შერჩევის პროცესში, მაინც ინტუიციასა და ემოციას ვენდობი. ფერი არის ის, რაც პირველად ხვდება თვალს და ნამუშევრის სულს ქმნის. ხშირად თავად ძაფის ტონალობა მკარნახობს, სად უნდა დაესვას წერტილი, ან სად გადავიდეს სხვა ფერში. ეს არის ცოცხალი პროცესი, სადაც გეგმაზე მეტად ის განწყობა იმარჯვებს, რომელსაც კონკრეტულ მომენტში ვგრძნობ.
-რამდენ დროს მოითხოვს ერთი ასეთი ნივთის შექმნა თავიდან ბოლომდე?
-ერთი ნივთის შექმნას, საშუალოდ, 4-5 დღე სჭირდება, თუმცა ეს მხოლოდ ტექნიკური მხარეა. სინამდვილეში, პროცესი ბევრად ადრე იწყება — შთაგონების ძიებაში. ხშირად დიდხანს ვფიქრობ, სანამ პირველ ნაკერს გავაკეთებ. ნამუშევარი ჩემში ნაბიჯ-ნაბიჯ იბადება: ჯერ გონებაში იხატება, მერე კი თითოეული დეტალი ნელ-ნელა ცოცხლდება. სირთულესა და ემოციურ დატვირთვაზეა დამოკიდებული, როდის ჩაითვლება ბროში დასრულებულად — ეს არის მოთმინებისა და ხელოვნების ნაზავი.
-არის თუ არა თითოეული ნამუშევარი უნიკალური, თუ აკეთებთ განმეორებად კოლექციებსაც?
– „NATIFI“-ს ფილოსოფია სწორედ უნიკალურობაშია. ჩემთვის თითოეული ნამუშევარი ერთადერთია და მას არასოდეს აქვს ზუსტი ასლი. მაშინაც კი, როდესაც მსგავს თემატიკაზე ვმუშაობ, ყოველი ნაკერი და ფერთა გადასვლა იმ მომენტის ემოციას მიჰყვება, რაც განმეორებას გამორიცხავს. მე არ ვქმნი მასიურ კოლექციებს. მირჩევნია, თითოეული ბროში იყოს პერსონალური ისტორია, რომელიც მხოლოდ ერთი ადამიანისთვის შეიქმნა. როდესაც ქალი NATIFI-ს ატარებს, მან იცის, რომ სამყაროში მეორე ასეთი ნივთი არ არსებობს. ეს არის ჩემი პატივისცემა იმ ადამიანების მიმართ, ვინც აფასებს ნამდვილ, განუმეორებელ ხელოვნებას.
-რა იყო ყველაზე დიდი სირთულე, რომელიც ამ გზაზე შეგხვდათ?
ყველაზე დიდი გამოწვევა რესურსების სიმცირე იყო. როცა რეგიონში ქმნი, ხარისხიანი მასალების მოძიება ნამდვილი ბრძოლაა — თითოეულ ძაფსა თუ დეტალს განსაკუთრებული ძიება სჭირდებოდა. ასევე, დიდი სირთულე იყო საკუთარი სამუშაო გარემოს, სახელოსნოს არქონა, რაც შემოქმედებით სიმშვიდეს ზღუდავს. თუმცა, სწორედ ამ ბარიერებმა მასწავლა, რომ ხელოვნებაში მთავარი არა კომფორტი, არამედ ის დაუოკებელი სურვილია, რომელიც ნებისმიერ დაბრკოლებას გადაგალახვინებს. NATIFI-ს გზაზე ყოველი დაბრკოლება ჩემთვის გაკვეთილი იყო, რომელმაც მასწავლა, რომ მთავარია არასოდეს შეჩერდე და გჯეროდეს იმ ჯადოსნური ძალის, რაც შენს ხელებშია.
-როგორ ვითარდებით პროფესიულად, სწავლობთ ახალ ტექნიკებს, თუ ექსპერიმენტებს აკეთებთ საკუთარ სტილში?
-ჩემთვის განვითარება უწყვეტი პროცესია — ხელოვანი მაშინ მთავრდება, როცა ფიქრობს, რომ ყველაფერი ისწავლა. პროფესიულად ორ პარალელურ გზას მივყვები: ერთი მხრივ, მუდმივად ვეცნობი საერთაშორისო ტექნიკებს, მათ შორის ციფრული მარკეტინგის მიმართულებითაც, რათა NATIFI-ს ხმა უფრო შორს მიწვდეს. მეორე მხრივ, ჩემი მუშაობა მუდმივი ექსპერიმენტია საკუთარ სტილში. ხშირად ვცდილობ შევურიო ისეთი მასალები ან ფერები, რომლებიც ერთი შეხედვით შეუთავსებელია. ეს ძიება მეხმარება, რომ ყოველი ახალი ნამუშევარი წინა ნამუშევარზე უფრო დახვეწილი და „მეტყველი“ იყოს. ექსპერიმენტია ის თავისუფლება, რომელიც NATIFI-ს აცოცხლებს და მას თანამედროვე ხელოვნების ნაწილად აქცევს.
-რა არის ყველაზე მნიშვნელოვანი უნარი ხელოვანისთვის, რომელიც ხელნაკეთ ნივთებს ქმნის?
-ამ საქმეში მთავარია ხედვა — დაინახო ჩვეულებრივ ძაფში მომავალი ნახატი და გქონდეს გამბედაობა, რომ ეს ხედვა ბოლომდე მიიყვანო. ხელნაკეთი ნივთი ხელოვანის ენერგიას ატარებს, ამიტომ უმნიშვნელოვანესია, რომ მუშაობის პროცესი იყოს გულწრფელი. თუ ნამუშევარის სიყვარულით არ „სუნთქავ“, ის მხოლოდ ნივთად დარჩება, ხოლო თუ მასში ემოციას ჩადებ — ის ხელოვნებად იქცევა.
- რა გეგმები გაქვთ NATIFI-სთან დაკავშირებით უახლოეს მომავალში?
-NATIFI-სთვის ახლა ყველაზე საინტერესო და აქტიური ეტაპი იწყება. უახლოესი და უმნიშვნელოვანესი გეგმა აპრილის თვეში იტალიაში, ქალაქ პალერმოში დაგეგმილი საერთაშორისო გამოფენაა. ჩემთვის ეს არ არის მხოლოდ მორიგი ღონისძიება — ეს არის შესაძლებლობა, რომ ქართული ხელოვნება და 3D ქარგვის ჩვენეული ხედვა, ევროპული კულტურის ცენტრში წარვადგინოთ.
-ნაზი, თქვენთვის რა არის წარმატების მთავარი ფორმულა?
-ჩემთვის წარმატების ფორმულაა: გულწრფელობა, დაუღალავი შრომა და დეტალების სიყვარული. წარმატება არ არის მხოლოდ მიღებული ქულები ან პრიზები — ეს არის პროცესი, როცა საკუთარ თავს ყოველდღე სჯობნი. აკეთე ის, რაც გიყვარს, ისეთი ვნებით, თითქოს სამყაროში ყველაზე მნიშვნელოვან საქმეს აკეთებდე. როდესაც ნემსსა და ძაფს ხელში ვიღებ, იქ ჩემი ემოცია და ენერგია გადადის.
-და ბოლოს, რას ნიშნავს თქვენთვის ხელოვნება, როგორც პროფესია და როგორც შინაგანი მდგომარეობა?
-მნიშვნელოვანია აღვნიშნო, რომ მე თვითნასწავლი ხელოვანი ვარ. ჩემთვის ხელოვნება ყოველთვის იყო ადამიანის ცხოვრებისა და ყოფის განუყოფელი თანამგზავრი, თუმცა სწორედ ახლა, ჩემს ამ ასაკში, იგი ჩემი შინაგანი სამყაროსა და ემოციების ნამდვილ ამოძახილად იქცა. ეს არის ეტაპი, როცა დაგროვილი გამოცდილება და გრძნობები ფერებად და ნაკერებად გარდაიქმნება. დასასრულს, მინდა უდიდესი მადლობა გადავუხადო ჩემს მეგობრებს, კეთილისმსურველებსა და თითოეულ მომხმარებელს. სწორედ თქვენი გვერდში დგომა, თქვენი აღფრთოვანებული თვალები და თბილი სიტყვები მაძლევს მოტივაციას, რომ არ გავჩერდე და NATIFI მუდმივად განვავითარო. თქვენ ხართ ჩემი შთაგონების წყარო და იმ დიდი სიყვარულის თანამონაწილეები, რასაც მე ამ საქმეში ვდებ. ეს გზა თქვენთან ერთად, ბევრად უფრო ფერადი და საინტერესოა.
მარიამ ონიანი
